Tài liệu ôn thi vào Lớp 10 môn Ngữ văn

2. Bài tập vận dụng:
Đề bài: Một hiện tượng khá phổ biến ngày nay là vứt rác ra đường hoặc ở những nơi công cộng. Ngồi bên hồ, dù là hồ đẹp nổi tiếng, người ta cũng tiện tay vứt rác xuống... Em hãy đặt một nhan đề gọi ra hiện tượng ấy và viết bài văn nêu suy nghĩ của mình.
doc 63 trang Mạnh Hoàng 25/01/2024 260
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu ôn thi vào Lớp 10 môn Ngữ văn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • doctai_lieu_on_thi_vao_lop_10_mon_ngu_van.doc

Nội dung text: Tài liệu ôn thi vào Lớp 10 môn Ngữ văn

  1. ÔN THI VÀO LỚP 10 MÔN VĂN PHẦN VĂN NGHỊ LUẬN I. NHỮNG NÉT CHUNH VỀ VĂN NGHỊ LUẬN 1. Về kiểu bài nghị luận: Văn nghị luận là loại văn bản thiên về việc trình bày các lí lẽ, ý kiến nhằm tác động vào lí trí, trí tuệ của người đọc để giải thích, chứng minh, biện luận, thuyết phục người đọc về một vấn đề nào đó về xã hội hay văn học. Muốn làm tốt kiểu bài nghị luận, người viết cần giải quyết tốt các yêu cầu sau: - Xác định rõ nội dung cần nghị luận và phạm vi tư liệu cần vận dụng. - Xác định kiểu bài nghị luận và yêu cầu nghị luận: giải thích, chứng minh, phân tích hay là nêu suy nghĩ, trình bày ý kiến - Lập dàn ý cho bài viết. Dựa vào yêu cầu đã xác định, người viết huy động vốn tri thức, vốn sống để tìm và lựa chọ hệ thống luận điểm, luận cứ cho bài viết của mình. 2. Về luận điểm trong văn nghị luận: Giáo viên gúp học sinh hiểu được: Luận điểm là tư tưởng, quan điểm của người viết đối với vấn đề nghị luận. Luận điểm trong văn bản nghị luận được thể hiện dưới hình thức những câu văn có tính chất khẳng định hay phủ định. Luận điểm đưa ra phải có tính chất đúng đắn, sáng rõ, mới mẻ và tập trung. Ví dụ: Trong văn bản Trang phục của tác giả Băng Sơn, để làm rõ vấn đề Trang phục chỉnh tề, tác giả đẫ đưa ra hai luận điểm rất ngắn gọn, rõ ràng và có tính tập trung cao là: - Luận điểm 1: Ăn cho mình, mặc cho người, có nghĩa là ăn mặc phải phù hợp với đạo đức, tức là tuân thủ những quy tắc ngầm mang tính văn hóa xã hội - Luận điểm 2: Y phục xứng kỳ đức, có nghĩa là trang phục phải phù hợp với đạo đức và môi trường xung quanh. Sau khi nêu lên hai luận điểm về trang phục chỉnh tề, tác giả đã lần lượt sử dụng lí lẽ, các luận cứ về các mặt, các đặc điểm, phương diện khác nhau của trang phục đem ra so sánh đối chiếu để làm sáng tỏ từng luận điểm. Trong văn bản Trang phục của tác giả Băng Sơn, các luận điểm đều đứng ở vị trí đầu đoạn văn, tức là đoạn văn được trình bày theo cách diễn dịch. Cũng có thể luận điểm sẽ được trình bày theo cách quy nạp hoặc tổng – phân – hợp.
  2. Cái mạnh Cái yếu - Thông minh, nhạy bén với cái mới. - Hổng kiến thức cơ bản do thiên hướng chạy theo những môn học thời thượng, kém - Cần cù sáng tạo trong lao động. về khả năng thực hành - Thiếu đức tính tỉ mỉ, hay đại khái qua loa, không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công - Có tinh thần đoàn kết đùm bọc thương yêu nghệ. gúp đỡ nhau. - Đố kỵ trong làm ăn, kinh doanh. - Có khả năng thích ứng nhanh với cái mới. - Thói khôn vặt, bóc ngắn cắn dài. Với cách lập luận trên, tác giả Vũ Khoan đã gúp người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ nhận thức được mặt đúng, sai; mặt lợi, hại của người Việt Nam, giúp người đọc có thái độ điều chỉnh hành vi cho phù hợp. Từ những so sánh đối chiếu trên, tác giả đẫ chốt lại vấn đề: Bước vào thế kỷ mới, muốn sánh vai cùng các cường quốc năm châu thì cúng ta phải lấp đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu. B. NGHỊ LUẬN TRONG PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN Phân môn Tập làm văn lớp 9 kỳ II có bốn kiểu văn bản nghị luận gồm: - Nghị luận về một sực việc hiện tượng đời sống xã hội. - Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí - Nghị luận về một tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) - Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. Để làm tốt bốn kiểu bài nghị luận này, trong quá trình giảng dạy, ngoài các kiến thức cơ bản về kiểu văn bản nghị luận như đã nêu ở trên, mỗi giáo viên cần chú ý củng cố cho học sinh kỹ năng về từng kiểu bài, phân biệt sự giống và khác nhau của các kiểu bài ấy. Cụ thể là: I. Kiểu bài nghị luận về một sự việc hiện tượng đời sống: 1. Về lí thuyết: - Thông qua các văn bản mẫu trong sách giáo khoa, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm ra đặc trưng của kiểu bài này về các mặt: Khái niêm, nội dung, hình thức. - Nắm được yêu cầu từng phần của kiểu bài sẽ gúp học sinh không nhầm lẫn với các kiểu bài khác.
  3. - Do thói quen xấu đã có từ lâu - Do không ý thức được hành vi của mình là đang góp phần phá hoại môi trường, vô ý thức và thiếu văn hóa. - Do việc giáo dục ý thức người dân chưa được làm thường xuyên và việc xử phạt chưa nghiêm túc. - Các cấp chính quyền chưa có kế hoạch xây dụng các khu chứa rác tập trung, chưa trang bị các thừng chứa rác nơi công cộng 3. Hậu quả của sự việc hiện tương: - Mất vẻ mỹ quan đô thị, làm xấu hình ảnh Việt Nam trong con mắt bạn bè quốc tế. - Ô nhiễm môi trường nước, không khí, làm chết các sinh vật có lợi, gây ra các bệnh về đường hô hấp, bệnh tiêu hóa (dẫn chứng) -Tốn kém nhiều trong việc thuê người dọn dẹp khác khu di tích,đường phố, công viên. 4. Biện pháp khắc phục - Đẩy mạnh tuyên truyền,giáo dục cho ng dân ý thức bảo vệ môi trường. - Xử phạt nghiêm và nặng với những hành vi cố tình làm ảnh hưởng xấu tới môi trường - Không chỉ có lực lượng thu dọn rác ở đường phố mà cần chú ý đến sông ngòi, kênh rạch. - Mỗi người cần có ý thức, sửa đổi được thói quen xấu của mình. - Có kế hoạch xây dựng các khu chứa rác tập trung, xây dựng các nhà máy xử lí, phân laoi rác thải C. Kết bài: - Vứt rác bừa bãi hành vi thiếu văn hóa rất đáng phê phán vì nó gây ảnh hưởng không nhỏ tới đời sống xã hội xã hội. - Mỗi người cần nhận thức rõ hành vi của mình,cùng nhau bảo vệ môi trường, bảo vệ môi trường cũng đồng nghĩa với việc bảo vệ bản thân con người khỏi những nguy cơ diệt vong. Như vậy, đối với dạng bài này, người viết chủ yếu sử dụng lí lẽ để giải thích làm rõ sự việc hiện tượng. II. Kiểu bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí. 1. Về lí thuyết: - Hiểu được bản chất của kiểu bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí là bàn về một vấn đề tư tưởng, lối sống, đạo đức của con người.
  4. - Luận điểm 1: Tri thứ là sức mạnh: Tác giả đã lấy dẫn chứng về người có tri thức thâm hậu Xten-mét-xơ-ghi. Với tài năng của mình, ông đã làm cho cỗ máy của công ty Pho thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu. Sau khi đưa ra dẫn chứng cụ thể, tác giả đẫ khẳng định: Người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi. - Luận điểm 2: Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng: Tác giả đã liên hệ với thực tế lấy những dẫn chứng về người thực, việc thực trong những lĩnh vực khác nhau như: toán học, y học, nông nghiệp, trong chiến tranh Từ đó khẳng định nhờ những người có tri thức mà cuộc kháng chiến của dân tộc đã thành công, đất nước ta có đủ lương thực và vươn tới vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu gạo. 2. Bài tập vận dụng: Đề bài: Suy nghĩ về tinh thần tự học A. Mở bài: Dẫn dắt giới thệu vấn đề tư tưởng đạo lí cần bàn luận - Mỗi người muốn tồn tại phát triển và thích ứng được với xã hội thì cần phải học tập ở mọi hình thức bởi cuộc sống luôn vận động và phát triển không ngừng. - Dẫn dắt câu nói của Lê nin: "Học, học nữa, học mãi" để nêu vấn đề. B. Thân bài: 1. Giải thích: - Học là thu nhận kiến thức từ người khác truyền lại, rèn luyện thành kỹ năng, nhận thức. - Các hình thức học gồm: Học ở trên lớp, học ở trường, học thầy, học bạn - Tự học là sự chủ động , tích cực , độc lập tìm hiểu , lĩnh hội tri thức và hình thành kỹ năng cho mình. Tự học là tự mình tìm hiểu nghiên cứu, thu nhặt các kiến thức tự luyện tập để có kỹ năng. - Các hình thưc tự học: Tự học ở trường, tự học ở nhà, tự học ngoài xã hội. Có thể người học tự tìm hiểu, có thể có sự chỉ bảo, hướng dẫn của thầy cô giáo 2. Nhận định đánh giá: - Người có tinh thần tự học luôn chủ động, tự tin trong cuộc sống. - Dẫn chứng: Nguyễn Hiền, Mạc Đĩnh Chi, Chủ tịc Hồ Chí Minh, tấm gương tự học của Phạm Văn Nghĩa
  5. việc vô cùng khó khăn gian khổ ở một nơi heo hút, quanh năm chỉ có mây mù bao phủ. Khuôn mặt rạng rỡ ấy vừa thân thiện vừa thể hiện sự tự tin, lạc quan của nhân vật này. Ví dụ khác: Trong truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng, vết thẹo trên khuôn mặt anh Sáu được miêu tả rất tỉ mỉ, kỹ lưỡng đã phần nào gúp người đọc cảm nhận được sự tàn khốc của chiến tranh, những hy sinh mất mát mà người lính phải gánh chịu. Vết thẹo ấy như còn là minh chứng cho lòng dũng cảm, kiên trung của người chiến sĩ cách mạng. 3. Về ngôn ngữ nhân vật: Ngôn ngữ nhân vật cũng góp phần thể hiện trình độ văn hóa, tính cách nhân vật. Ngôn ngữ nhân vật gồm: Ngôn ngữ đối thoại, ngôn ngữ độc thoại và ngôn ngữ độc thoại nội tâm. Ví dụ: Trong truyện ngắn Làng của Kim Lân, ngôn ngữ độc thoại nội tâm của ông Hai được nhà văn thể hiện qua đoạn văn: “Chúng nó cũng là trẻ con làng việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi đấy ư? Khốn nạn bằng ấy tuổi đầu ” Đoạn văn đã diễn tả được nỗi xấu hổ nhục nhã của ông Hai khi nghe tin làng mình theo tây làm việt gian, vừa thể hiện một cách xúc động tình cảm chân thành của một người cha dành cho các con. Hay lời đối thoại của ông với thằng Húc con trai ông cũng hé lộ tình cảm của ông với kháng chiến, với CM và với cụ Hồ. Ví dụ khác: Trong truyện ngẵn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng lời đối thoại của bé Thu với Má và Bà ngoại gúp ta cảm nhận được phẩm chất, tính cách của bé Thu – một đứa bé hồn nhiên trong sáng nhưng rất ương ngạnh bướng bỉnh. 4. Về cử chỉ, hành động của nhân vật: Phẩm chất, tính cách của nhân vật cũng được thể hiện qua hành động và cử chỉ bởi lẽ nhân vật trong tác phẩm trước hết là con người của hành động và hành động của con người được thể hiện qua hành vi. Ví dụ: Trong Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa, hành động trao gói củ tam thất cho bác lái xe, bó hoa cho cô gái, ấm trà và làn trứng cho hai vị khách, cái nắm tay tạm biệt của anh thanh niên và cô gái tất cả những hành vi cử chỉ đó giúp người đọc cảm nhận đựơc lòng hiếu khách mến khách, sự quan tâm chu đáo và tình cảm chân thành mà các nhân vật đã dành cho nhau. 5. Về nội tâm của nhân vật: Là thế giới bên trong của nhân vật gồm: cảm xúc tình cảm, tâm lí, suy nghĩ của nhân vật. Nội tâm nhân vật có thể được miêu tả trực tiếp hoặc gián tiếp.
  6. 3. Phân tích 4 câu đầu. - Trong câu thơ dùng từ thuần Việt “đầu lòng ” nôm na mà kì diệu là tinh túy của tiếng mẹ đẻ. - Bên cạnh những từ Hán “Tố Nga ” làm câu thơ trở lên sang trọng Cả 2 cách dùng từ làm toát lên tinh thần nhân văn của nhà thơ: yêu thương quý trọng con người. - Nhịp điệu 4/4, 3/3 ( Thúy Kiều là chi, em là Thúy Vân Mai cốt cách tuyết tinh thần) góp phần giới thiệu vẻ đẹp ngang bằng của 2 chị em. - H/ả thơ được lựa chọn theo tinh thần ước lệ cổ điển “Mai cốt cách mười phân ven mười” hoa, tuyết ước lệ cho người phụ nữ đẹp. “Mai cốt cách”: là cốt cách của mai: hình mảnh mai, sắc rực rỡ, hương quý phái. “tuyết tinh thần”: là tuyết có tinh thần của tuyết: trắng trong, tinh khiết, thanh sạch 2 vế đối nhau câu thơ trở nên tao nhã gợi cảm. âm điệu nhịp nhàng nhấn mạnh sự đối xứng làm nổi bột vẻ đẹp cân đối hoàn hảo. * Sơ kết: Cái tài của Nguyễn Du là ở chỗ “mỗi người một vẻ ” – n/v trong t/p cũng như ngoài đời không ai giống ai điều này tạo nên những nét diện mạo, t/c riêng của từng n/v để làm nổi bật được vẻ đẹp riêng của từng người, ngòi bút của ND đã bộc lộ được tất cả sự tài hoa của nghệ thuật tả người mà đây là 1 đoạn điêu luyện của NT ấy. 4. Phân tích 16 câu tiếp theo ND: vẻ đẹp của Thúy Vân và tài sắc của Thúy Kiều. a, 4 câu tả Thúy Vân. - H/s phác họa: + Khuôn mặt đầy đặn, cân đối phúc hậu, suối tóc óng như mây, điệu cười, giọng nói đoan trang, làn da sáng hơn tuyết T/g miêu tả Thúy Vân toàn vẹn, tinh tế từ khuôn mặt, nét mày, điệu cười giọng nói, mái tóc làn da. * Dùng từ “xem” khéo léo giới thiệu trước một cách tế nhị thể hiện sự đánh giá chủ quan của người miêu tả, sắc đẹp của Thúy Vân là sắc đẹp tương đối - Miêu tả Vân bằng những nétước lệ thích hợp Vân đang nảy nở, tươi thắm đoan trang mà hiền dịu, phúc hậu.